Στις 7 Οκτωβρίου 2026 κρίνεται στο Ελεγκτικό Συνέδριο η τύχη της εισφοράς αλληλεγγύης συνταξιούχων, με πιθανή μείωση 50% και νέο κύκλο αναδρομικών. Τι θα συμβεί στην περίπτωση που το δικαστήριο κάνει δεκτή ολικά ή μερικά την αγωγή
Νέα ένταση προκαλεί η εισφορά αλληλεγγύης συνταξιούχων (ΕΑΣ), με συνταξιούχους και κόμματα της αντιπολίτευσης να κλιμακώνουν τις αντιδράσεις τους ενόψει της κρίσιμης δικαστικής απόφασης που αναμένεται στις 7 Οκτωβρίου 2026. Στην πιλοτική δίκη που θα διεξαχθεί ενώπιον του Ελεγκτικού Συνεδρίου εκτιμάται ότι υπάρχουν αυξημένες πιθανότητες να δικαιωθούν οι 440.000 συνταξιούχοι που επιβαρύνονται με την εισφορά, γεγονός που ενδέχεται να ανοίξει νέο κύκλο διεκδικήσεων αναδρομικών ποσών.
Σύμφωνα με πληροφορίες, θετική είναι η εισήγηση του Επιτρόπου υπέρ του αναλογικού υπολογισμού της ΕΑΣ ανά κλιμάκιο, αντί για τον σημερινό τρόπο υπολογισμού επί του συνόλου του ποσού. Εφόσον η πρόταση αυτή γίνει τελικά αποδεκτή, η ΕΑΣ αναμένεται να μειωθεί έως και κατά 50%. Νομικοί κύκλοι εκτιμούν, άλλωστε, ότι η σημερινή μορφή της εισφοράς περικόπτει τις συντάξεις «κατά τρόπο άνισο και αντισυνταγματικό».
Η ΕΑΣ θεσπίστηκε το 2010 και έχει επιβαρύνει έως σήμερα με 10 δισ. ευρώ περίπου 440.000 συνταξιούχους, όσους δηλαδή λαμβάνουν κύρια σύνταξη άνω των 1.468 ευρώ και επικουρική άνω των 300 ευρώ. Ο υπολογισμός της γίνεται με ποσοστά ανά κλιμάκιο των 300 ευρώ, με συντελεστές που κυμαίνονται από 3% έως 14%.
Το πρόβλημα, όπως καταγγέλλουν οι συνταξιούχοι, είναι ότι η εισφορά υπολογίζεται από το πρώτο ευρώ στο αντίστοιχο ποσοστό και όχι κλιμακωτά, σε αντίθεση με ό,τι ισχύει στη γενική φορολογία. Επιπλέον, για τις συντάξεις που είχαν χορηγηθεί πριν από τον νόμο Κατρούγκαλου με τον οποίο περικόπηκαν, η ΕΑΣ υπολογίζεται στο αρχικό ποσό της σύνταξης και όχι σε αυτό που πράγματι καταβάλλεται μετά την περικοπή. Ακόμη πιο παράδοξο είναι ότι το ποσό που παρακρατείται υπέρ της ΕΑΣ όχι μόνο δεν εκπίπτει από τη φορολογία εισοδήματος, αλλά αντίθετα φορολογείται ως εισόδημα.
Για τους παραπάνω λόγους, εκπρόσωποι των συνταξιούχων και κόμματα της αντιπολίτευσης ζητούν εδώ και καιρό την αναμόρφωση ή ακόμη και την πλήρη κατάργηση της ΕΑΣ. Ενδεικτικό του μεγέθους της επιβάρυνσης είναι ότι μόνο μέσα στο 2026 πάνω από 400.000 συνταξιούχοι ή οι κληρονόμοι τους αναμένεται να χάσουν συνολικά 888 εκατ. ευρώ από την ΕΑΣ (721 εκατ. ευρώ από κύριες συντάξεις και 167 εκατ. ευρώ από επικουρικές), σύμφωνα με το σχέδιο του κρατικού προϋπολογισμού για το 2026, καθώς υφίστανται περικοπές 3%-14% στις κύριες και 3%-10% στις επικουρικές συντάξεις.
Η πιλοτική δίκη
Η πιλοτική δίκη αφορά την υπόθεση ενός ιδιώτη που έχει προσφύγει ζητώντας αλλαγή του τρόπου υπολογισμού της ΕΑΣ. Η δίκη είχε αρχικά οριστεί για τις 10 Ιουνίου 2026, με αίτημα την κατάργηση της ΕΑΣ ή τον ορθολογικό περιορισμό της, σύμφωνα με τη συνταγματική αρχή της αναλογικότητας. Η ίδια πληροφορία για ενδεχόμενη μείωση της ΕΑΣ κατά 50%, βάσει της θετικής εισήγησης του Επιτρόπου υπέρ του αναλογικού υπολογισμού ανά κλιμάκιο, επιβεβαιώνεται και στο πλαίσιο αυτής της δίκης.
Κατόπιν αιτήματος του Δημοσίου, το οποίο επικαλέστηκε ότι το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους δεν είχε προλάβει να προετοιμαστεί, παρότι η αγωγή είχε κατατεθεί έξι χρόνια νωρίτερα, η δίκη αναβλήθηκε τελικά για τις 7 Οκτωβρίου 2026. Σύμφωνα με πληροφορίες, η κυβέρνηση αναμένει την απόφαση του δικαστηρίου προκειμένου να καθορίσει με νόμο, εντός του 2027, τον νέο τρόπο υπολογισμού της ΕΑΣ, δηλαδή για το μέλλον και όχι αναδρομικά.
Σε περίπτωση που το δικαστήριο κάνει δεκτή, ολικά ή μερικά, την αγωγή, για την επιστροφή των ποσών που παρακρατήθηκαν παράνομα θα χρειαστεί νέος κύκλος δικαστικών αγωγών και πολυετής αναμονή, καθώς δεν έχουν καταβληθεί ακόμη ούτε τα «αναδρομικά», δηλαδή τα ποσά που, με τελεσίδικες δικαστικές αποφάσεις, κρίθηκε ότι είχαν παρακρατηθεί παράνομα για την περίοδο πριν από το 2018 και έπρεπε να επιστραφούν.
Στο πλαίσιο της ίδιας δίκης, οι συνταξιούχοι με τις υψηλότερες κρατήσεις ΕΑΣ ζητούν ο υπολογισμός της εισφοράς να γίνεται όπως στη φορολογία, δηλαδή επί της διαφοράς της σύνταξης και όχι επί ολόκληρου του ποσού, όπως ισχύει σήμερα. Εφόσον εκδοθεί η δικαστική απόφαση στις 7 Οκτωβρίου και προκύψουν σαφή συμπεράσματα, ενδέχεται να υπάρξουν αλλαγές στην αρχιτεκτονική της ΕΑΣ εντός του 2027, ανάλογα με το περιεχόμενο της απόφασης. Τότε θα φανεί αν και σε ποιο ποσοστό θα μειωθούν οι κρατήσεις, καθώς το δικαστήριο καλείται να αποφασίσει αν η εισφορά πρέπει να υπολογίζεται στη διαφορά της σύνταξης πάνω από τα 1.468 ευρώ.
Παρεμβάσεις
Παράλληλα, εξετάζεται σενάριο απαλλαγής του ποσού έως τα 1.468 ευρώ από την εισφορά, με την ΕΑΣ να επιβάλλεται μόνο στο υπερβάλλον τμήμα της σύνταξης. Στο ίδιο πλαίσιο, εξετάζονται παρεμβάσεις και στην ΕΑΣ που επιβαρύνει τις επικουρικές συντάξεις.
Σήμερα η εισφορά υπολογίζεται επί ολόκληρου του ποσού της σύνταξης: ένας συνταξιούχος με σύνταξη 2.000 ευρώ, για παράδειγμα, καταβάλλει τον συντελεστή της αντίστοιχης κλίμακας 6% σε ολόκληρο το ποσό. Αντίθετα, σύμφωνα με την αγωγή που εκδικάζεται στο Ελεγκτικό Συνέδριο, θα έπρεπε να καταβάλλει εισφορά μόνο για το τμήμα της σύνταξης πάνω από τα 1.400 ευρώ, δηλαδή για 600 ευρώ.
Την πρόταση να επιβάλλεται η ΕΑΣ με αναλογικό τρόπο, με απαλλασσόμενο ποσό αντίστοιχο των φορολογικών κλιμακίων, έχει υποστηρίξει και ο Συνήγορος του Πολίτη, με σχετικό πόρισμα που απέστειλε στο υπουργείο Εργασίας, πλην όμως οι προτάσεις του δεν υιοθετήθηκαν.
