Γράφει ο Γεώργιος Κυλινδρής, Συνταγματάρχης ΤΘ ε.α., Απόφοιτος Σχολείου Πληροφοριών Κατώτερων Αξκών, Σχολείου Φωτοπληροφοριών & Σχολείου HUMINT Intelligence
Το διεθνές δίκαιο θεμελιώθηκε ως κανονιστικό πλαίσιο περιορισμού της ισχύος και προστασίας της διεθνούς ειρήνης.
Η απαγόρευση της χρήσης βίας, ο σεβασμός της κρατικής κυριαρχίας και η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αποτελούν ακρογωνιαίους λίθους του συστήματος.
Παρ’ όλα αυτά, η σύγχρονη διεθνής πρακτική αποκαλύπτει μια βαθιά αντίφαση:
Η ισχύς εξακολουθεί να λειτουργεί ως παράγοντας υπεροχής έναντι των κανόνων, συγκροτώντας αυτό που συχνά περιγράφεται ως «δίκαιο του ισχυρού» εδώ και Αιώνες.
Το θεσμικό ιδεώδες και η πραγματικότητα της ισχύος.
Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών και οι μηχανισμοί του υποτίθεται ότι διασφαλίζουν τη συλλογική ασφάλεια και τη νομιμότητα. Ωστόσο, η άνιση κατανομή πολιτικής, στρατιωτικής και οικονομικής ισχύος οδηγεί σε επιλεκτική εφαρμογή των κανόνων. Τα ισχυρά κράτη έχουν τη δυνατότητα είτε να παρακάμπτουν διεθνείς διαδικασίες είτε να τις επικαλούνται κατά το δοκούν, υπονομεύοντας την αρχή της ίσης κυριαρχίας.
Η μονομερής δράση ως σύμπτωμα του «δικαίου του ισχυρού»
Η πολιτική των ΗΠΑ έναντι του Ιράν αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της λογικής. Στρατιωτικές επιχειρήσεις, στοχευμένες επιθέσεις και εκτεταμένες κυρώσεις έχουν δικαιολογηθεί στο όνομα της διεθνούς και εθνικής ασφάλειας, συχνά χωρίς ρητή έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Παρόμοια, η στάση απέναντι στη Βενεζουέλα αν και με μικρότερη χρήση στρατιωτικής βίας.
Αυτές οι πρακτικές καταγγέλλονται όχι μόνο επειδή παραβιάζουν ή διαστρεβλώνουν το διεθνές δίκαιο, αλλά και επειδή εγκαθιδρύουν ένα επικίνδυνο προηγούμενο: ότι η νομιμότητα εξαρτάται από τη θέση ισχύος του δρώντα και όχι από αντικειμενικούς κανόνες.
Το ηθικό δίλημμα του ισχυρού
Ωστόσο, μια αμιγώς καταγγελτική προσέγγιση δεν αρκεί.
Ανακύπτει ένα κρίσιμο ερώτημα: πώς οφείλει να συμπεριφέρεται ο ισχυρός όταν ένα κράτος παρανομεί συστηματικά εις βάρος του ίδιου του λαού του, λειτουργεί αντιδημοκρατικά και —κατά τις κατηγορίες της διεθνούς κοινότητας— εξάγει αποσταθεροποίηση ή τρομοκρατία;
Η απόλυτη προσήλωση στη μη επέμβαση μπορεί να οδηγήσει σε ανοχή σοβαρών παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αντίθετα, η μονομερής επέμβαση στο όνομα της «ηθικής ευθύνης» κινδυνεύει να μετατραπεί σε εργαλείο γεωπολιτικών συμφερόντων.
Το διεθνές δίκαιο επιχειρεί να απαντήσει σε αυτό το δίλημμα μέσω εννοιών όπως η «ευθύνη προστασίας», αλλά η εφαρμογή τους παραμένει ατελής και επιλεκτική.
Αναδυόμενα Ερωτήματα: ΗΠΑ -ΙΣΡΑΗΛ-ΙΡΑΝ -ΚΙΝΑ-ΡΩΣΙΑ, ασφάλεια και γεωπολιτική
Εξετάζοντας το πλαίσιο αυτό, τίθεται ένα ακόμη πιο σύνθετο ερώτημα αναφορικά με το Ιράν.
Η επίκληση του πυρηνικού του προγράμματος ως απειλής για την ασφάλεια του Ισραήλ και της Δύσης αποτελεί πράγματι τον κύριο λόγο στρατιωτικής και πολιτικής πίεσης;
Ή μήπως οι ενέργειες αυτές εντάσσονται σε μια ευρύτερη στρατηγική ανάσχεσης της προσέγγισης του Ιράν με την Κίνα και της διαμόρφωσης ενός εναλλακτικού γεωπολιτικού άξονα που αμφισβητεί τη δυτική ηγεμονία;
Η διάκριση δεν είναι ακαδημαϊκή λεπτομέρεια. Αγγίζει τον πυρήνα της διεθνούς νομιμότητας: άλλο η συλλογική δράση για την αποτροπή μιας πραγματικής απειλής και άλλο η εργαλειοποίηση της ασφάλειας για την εξυπηρέτηση στρατηγικών ανταγωνισμών.
Συμπέρασμα:
Το «δίκαιο του ισχυρού» δεν είναι απλώς μια παρέκκλιση από τη διεθνή νομιμότητα, αλλά η διαρκής υπαρξιακή της απειλή.
Σήμερα, η μονομερής επιβολή ισχύος μετατρέπει συχνά το Διεθνές Δίκαιο από εγγυητή της σταθερότητας σε ένα βολικό ρητορικό άλλοθι.
Όπως διδάσκει η Ιστορία —αλλά και η Φυσική του Νεύτωνα— χωρίς το απαραίτητο αντίβαρο, η δύναμη εκτρέπεται σε αυθαιρεσία.
Η διεθνής κοινότητα όμως εγκλωβίζεται έτσι σε ένα κρίσιμο δίλημμα: πώς θα περιορίσει αυταρχικά καθεστώτα και εστίες τρομοκρατίας χωρίς η ίδια η «καταστολή» τους να ισοπεδώνει τα θεμέλια της διεθνούς έννομης τάξης;
Το συμπέρασμα είναι αμείλικτο: η ισχύς χωρίς δέσμευση σε κανόνες γεννά το χάος, όμως η πλήρης αδράνεια μπροστά στην αδικία καθιστά το σύστημα διακοσμητικό.
Η πρόκληση και του 21ου αιώνα παραμένει η αναζήτηση αυτής της λεπτής ισορροπίας, όπου η δύναμη δεν θα είναι το μέσο επιβολής του ισχυρότερου, αλλά η τελική εγγύηση ασφάλειας και δικαιοσύνης για όλους.
